Όταν το ποδόσφαιρο ήταν ένα πολύ διαφορετικό παιχνίδι

Όποιος βλέπει καμιά ουγγαρέζικη άμυνα στο παρακάτω, να μου τη δείξει κι εμένα.

Πάντως στην Ουγγαρία έπαιζαν ο Ντέταρι, που μετά από λίγα χρόνια ήρθε στον Ολυμπιακό, και ο Εστερχάζυ που εκείνο τον καιρό έπαιζε στην ΑΕΚ και μετά πέρασε λίγο κι από Παναθηναϊκό.

Ο Εστερχάζυ ήταν και ενδιαφέρουσα περίπτωση ευρύτερα, γιατί δεν ήταν ο κλασσικός κλωτσομπαλάς, ξέρω γω Μητρόπουλος, Γεωργάτος ή ο Ρούνυ που και τη φάτσα του να δεις, τον φαντάζεσαι να φοράει προβιά και να κρατάει τσεκούρι. Ο Εστερχάζυ ήταν από διακεκριμένη οικογένεια της παλιάς ουγγρικής αριστοκρατίας, ο αδερφός του ήταν λογοτέχνης, και νομίζω και ο ίδιος όταν σταμάτησε τη μπάλα πρέπει να έγραψε κάνα δυο βιβλία.

Εδώ τώρα να δεις!

Στο 2:25, ο Λίνεκερ τρώει μια αγκωνιά και πέφτει κάτω. Και καλά που δεν το είδε ο διαιτητής ούτε ο επόπτης να βγάλουν κάρτα, καλά που δεν υπήρχε VAR, αλλά δε σταματάει και κανείς το παιχνίδι για τις πρώτες βοήθειες. Όχι οι αντίπαλοι να το σταματήσουν, ούτε οι συμπαίκτες του! Συνεχίζουν κανονικά να βγαίνουν στα πλάγια και να κάνουν σέντρες. Το κερασάκι στην τούρτα είναι τα λόγια του σχολιαστή: England have such good possession, they must go on!

Για το παρακάτω τι να πρωτοπείς.

Για τα μαλλιά και τις φαβορίτες των ποδοσφαιριστών. Για το κλωτσίδι που πέφτει. Για τις συνεχείς σέντρες. Για τα γεγονότα στο τέλος. Αυτό είναι ποδόσφαιρο άλλης γεωλογικής περιόδου, δεν το πρόλαβα ούτε εγώ.

Δύο πιο πρόσφατα για τέλος.

Κάθε ελληνικό μπλογκ που σέβεται τον εαυτό του οφείλει μία τουλάχιστον φορά να ανεβάσει έναν Γεωργούντζο. Γατάκια!

Η κολοκύνθη

Κόντεψα να σκάσω στα γέλια μια απ' αυτές τις μέρες, όταν κοιτάζοντας περσινές αναρτήσεις μου, έπεσα στην παρακάτω αποστροφή του λόγου μου:

Σε μερικούς μήνες, να είμαστε καλά και θα έρθει πάλι η μεγαλοβδομάδα και θα ακούσουμε δικαιοσύνην μάθετε οι ενοικούντες επί της Γης.

Μετά από μερικούς μήνες, ήρθε πάλι η μεγαλοβδομάδα και πέρασε, και ήρθε και πέρασε και το Χριστός Ανέστη, αλλά εμείς δεν ήμασταν καλά ούτε ακούσαμε δικαιοσύνην μάθετε οι ενοικούντες επί της Γης! Ούτε, άλλωστε, και τα συγκλονιστικά αναγνώσματα της Παλαιάς Διαθήκης, των τελευταίων ημερών της μεγαλοβδομάδας.

Την Παλαιά Διαθήκη δεν την έχω ανοίξει και ποτέ να την διαβάσω, είναι αλήθεια. Εδώ ούτε την Καινή δεν πολυανοίγω. Μου έχουν συστήσει, πάντως, ιδιαιτέρως το Βιβλίο του Ιώβ και θα πρέπει κάποτε να το διαβάσω. Είναι κρίμα, όμως, που δεν έχω ασχοληθεί ακόμα, γιατί κάποια από τα αναγνώσματα που περιλαμβάνονται στις ιερές ακολουθίες των ημερών του Πάσχα είναι από τις αγαπημένες μου στιγμές του λειτουργικού χρόνου. Ειδικά αν κάποτε βρεθεί κανένας αναγνώστης που να καταλαβαίνει τι διαβάζει και να δώσει λίγο χρώμα στη φωνή του, θα σπάσουνε τζάμια απ' αυτά που λέγονται. Αλλά δεν είναι ώρες τώρα να γκρινιάζω για το άχρωμο της φωνής των αναγνωστών!

Πρώτα πρώτα, χρονολογικά όπως θα τα ακούγαμε, αν τα ακούγαμε, Μεγάλη Παρασκευή μετά την περιφορά του Επιταφίου, υπάρχει η φοβερή προφητεία του Ιεζεκιήλ, περί της γενικής Αναστάσεως. Το πεδίον το μεστόν οστέων ανθρωπίνων και ο υιός ανθρώπου που ερωτάται ει ζήσεται τα οστέα ταύτα. Να το διαβάσεις μόνος σου, μην αντιγράφω τώρα! Αλλά οι τελευταίες λέξεις, μετά από τη συγκλονιστική περιγραφή: λελάληκα και ποιήσω, λέγει Κύριος. Τό 'πα και θα το κάνω! Ανατριχίλα.

Πρωί Μεγάλου Σαββάτου, κατά τις 7:30 - 8 η ώρα, ανάλογα πότε αρχίζει η κάθε ενορία! Κάνα μισάωρο, τέλος πάντων, μετά το χτύπημα της καμπάνας. Τρία αναγνώσματα από την Παλαιά Διαθήκη. Το βιβλιαράκι μου εδώ λέει ότι παλαιότερον τα αναγνώσματα της ημέρας ήσαν 15. Βραδύτερον περιωρίσθησαν εις τα ανωτέρω τρία. Κι εγώ εδώ και καμιά τριανταριά χρόνια αναρωτιέμαι τι ομορφιές χάνουμε από τα 12 που κόψαμε, αλλά να μην παραπονιέμαι, αφού εδώ και καμιά τριανταριά χρόνια δεν έψαξα ποτέ να βρω ποια είναι αυτά τα 12!

Το δεύτερο από τα τρία, λοιπόν. Προφητείας Ιωνά το Ανάγνωσμα.

Κάπου στην περιοχή του σημερινού ιρακινού Κουρδιστάν, υπήρχε η πασίγνωστη Νινευή των Ασσυρίων, μια από τις αρχαιότερες πόλεις του κόσμου. Τεράστια σε έκταση, τρεις μέρες να την περπατήσεις από τη μια άκρη στην άλλη, δηλαδή σημαντικά (συντριπτικά;) πιο εκτεταμμένη από την Αθήνα του 21ου αιώνα.

Δεν μου αρέσουν και πολύ όσοι εφαρμόζουν σχολαστικές μεθόδους σ' αυτά τα πράγματα, αλλά ας παρεκκλίνω λίγο προς την κατεύθυνση της χρονολόγησης της Παλαιάς Διαθήκης. Ο Αβραάμ τοποθετείται γύρω στο 2100 π.Χ., η Έξοδος κάπου γύρω στο 1380 π.Χ. και η ολοκλήρωση του Ναού του Σολομώντα γύρω στο 900 π.Χ. Είναι τρία εμβληματικά ορόσημα της βιβλικής διήγησης. Τον καιρό της Εξόδου, η αρχαία Ασσυρία είχε παρακμάσει και στην περιοχή της Νινευής επικυριαρχούσε το κράτος που στις μέρες μας οι ιστορικοί και οι αρχαιολόγοι το ονομάζουν Μιτάννι. Τον ίδιο καιρό, ή μάλλον λίγο αργότερα, στην Αίγυπτο προέκυψε ο Φαραώ Αμενόφις Δ', που επιχείρησε να επιβάλει τον Ατενισμό, μια ενοθεϊστική θρησκεία με πασιφιστικά χαρακτηριστικά, και τελοσπάντων υπήρξαν πολλές ταραχές και επεισόδια μέχρι να επανέλθει η προτέρα τάξη.

Το γεγονός ότι η θρησκεία του Αμενόφεως ήταν ενοθεϊστική και η απόπειρα επιβολής της δεν χρονολογείται και πολύ μακριά από την Έξοδο, έχει οδηγήσει διάφορους φαντασιόπληκτους να υποστηρίζουν ότι οι Εβραίοι ήταν οι Αιγύπτιοι πιστοί του Ατενισμού που έφυγαν από τις διώξεις των αντιπάλων τους πιστών των άλλων θεών, ο δε Μωυσής τίποτα άλλο παρά ιερέας του θεού Ατόν.

Τι σχέση έχουν αυτά με τον Ιωνά; Καμία, παρεξέκλινα απλώς σε άλλα ενδιαφέροντα πράγματα! Επιστρέφω!

Ο Ιωνάς τοποθετείται κάπου τον 8ο αιώνα π.Χ., όταν στη Νινευή κυριαρχούσε το Νεοασσυριακό κράτος, ήταν δε τόσο διεφθαρμένη η Νινευή που ο Θεός είπε στον Ιωνά ότι η "κραυγή της κακίας" αυτής - η μπόχα της θα λέγαμε σήμερα! - έφτασε μέχρι τον ουρανό! Διατάχθηκε να πάει, λοιπόν, ο Ιωνάς, και να κηρύξει τη μετάνοια στους διεστραμμένους νινευΐτες.

Ο Ιωνάς δεν ήθελε να πάει! Και σκέφτηκε να το σκάσει, να φύγει μακριά, κάπου που μπορεί να κατάφερνε να ξεφύγει απ' το Θεό και τις παραγγελίες του. Κατέβηκε στο λιμάνι της Ιόππης - είναι η σημερινή Γιάφα στο Ισραήλ - και μπάρκαρε σ' ένα πλοίο που κατευθυνόταν προς "Θαρσίς". Θαρσίς - στο κείμενο απαντάται μόνο έτσι, στην αιτιατική, εις Θαρσίς, με ιώτα, τουλάχιστον στο βιβλιαράκι μου έτσι είναι. Δεν είμαστε και πολύ σίγουροι πού είναι αυτό το λιμάνι. Παλαιότερα που το είχα ψιλοκοιτάξει από περιέργεια, είχα σχηματίσει την εντύπωση ότι θα ήταν το σημερινό Καντίθ της Ανδαλουσίας, αλλά φαίνεται υπάρχουν κι άλλες θεωρίες. Ας πούμε, τέλος πάντων, μπήκε σ' ένα πλοίο που έφευγε για πολύ μακριά, για παράδειγμα για Ισπανία - στα παράλια της οποίας, ειρήσθω εν παρόδω, υπήρχαν φοινικικές αποικίες από παλιά, ένθεν κακείθεν του Γιβραλτάρ.

Κάπως έτσι θά 'τανε, λοιπόν, το πλοίο στο οποίο επιβιβάστηκε ο Ιωνάς και κίνησε για Θαρσίς. Πολύ σύντομα σηκώθηκε μεγάλη θαλασσοταραχή· οι ναύτες και οι επιβάτες - θά 'ταν από πολλές φυλές και πολλά γένη - θορυβήθηκαν και άρχισαν τις ικεσίες, ο καθένας στο δικό του θεό. Κι ο ίδιος ο Ιωνάς; Ο ίδιος ο Ιωνάς κοιμόταν "τον ύπνο του δικαίου" - ίσως από κει να έχει βγει η φράση! Είχε κατέβει στο αμπάρι, είχε αρντανιαστεί, εκάθευδε και έρρεγχε. Κοιμόταν και ροχάλιζε! Αυτό το έρρεγχε πάντα μού έφερνε ένα χαμόγελο, έβρισκα πάντα πολύ παραστατική την περιγραφή. Νατουραλιστική, θα έλεγαν τα βαριά πεπόνια με τη χοντρή τη φλούδα, αυτοί οι σπουδαίοι άνθρωποι που πρέπει να βρίσκουν πάντα εντυπωσιακές λέξεις για να εξυμνηθεί το αυτοείδωλό τους.

Μέσα στην αντάρα, εν πάση περιπτώσει, τον ξύπνησαν και τον Ιωνά, να προσευχηθεί κι αυτός στο δικό του Θεό. Έβαλαν, δε, κλήρο, για να φανεί, όπως νόμιζαν, ποιος φταίει, για ποιού τα κρίματα οι ανώτερες δυνάμεις τους έστειλαν τη φουρτούνα που κόντευε να τους βυθίσει. Ο κλήρος έπεσε στον Ιωνά, και άρχισαν οι ερωτήσεις. Ποιος είναι, από πού έρχεται, πού πάει και ποιον Θεό λατρεύει. Όταν, δε, πληροφορήθηκαν ότι Θεός του είναι Κύριος ο Θεός του ουρανού, ος εποίησε την θάλασσαν και την ξηράν, και από Αυτόν προσπαθεί να το σκάσει, εφοβήθησαν φόβον μέγαν, και κατόπιν προτροπής και του ίδιου του Ιωνά, τον πήραν και τον πέταξαν στη θάλασσα, για να κοπάσει επιτέλους η τρικυμία και να σωθεί το πλοίο.

Ένα πράγμα μου κάνει μεγάλη εντύπωση: οι ναύτες και οι επιβάτες, που λάτρευαν ο καθένας τους δικούς του θεούς και κανείς τον Αληθινό Θεό του περιούσιου λαού του Ισραήλ, μόλις ακούουν ποιος είναι ο Θεός του Ιωνά, αμέσως τρομάζουν - σα να αναγνωρίζουν μια δύναμη ανώτερη από τους δικούς τους θεούς. Δηλαδή, δεν είναι ο φοίνικας που λάτρευε τον Βάαλ, ξαφνικά είδε έναν αιγύπτιο και φοβήθηκε τη δύναμη του Άμωνος. Πριν μιλήσουν με τον Ιωνά, ο καθένας προσευχόταν στο δικό του θεό και ο φοίνικας δεν έδινε σημασία στον Άμωνα του αιγύπτιου· εδώ, όμως, ο φοίνικας και ο αιγύπτιος μαζί φαίνεται να έχουν μια κάποια συνείδηση ή ανάμνηση ότι υπάρχει κάπου Κάποιος ος εποίησε την θάλασσαν και την ξηράν, που δεν έχουν μάθει το νόμο Του, ούτε Του προσφέρουν θυσίες, αλλά που μπροστά του ούτε ο Βάαλ ούτε ο Άμων δε μετράνε τίποτα.

Σε μια σχετικά πρόσφατη συζήτηση με άνθρωπο που γνωρίζει την Παλαιά Διαθήκη αρκετά καλά, μου είχε πει ότι προ του Αβραάμ, δηλαδή προ της κλήσεως του περιούσιου λαού, υπήρχαν μεμονωμένοι άνθρωποι ή και διάσπαρτες μικρές ομάδες, που είχαν κρατήσει την ανάμνηση και τη λατρεία του Αληθινού Θεού. Ο μάλλον μυστηριώδης Μελχισεδέκ ήταν ένα παράδειγμα: βασιλέας και ταυτόχρονα ιερέας του Υψίστου, τον συνάντησε ο Αβραάμ και μάλιστα ευλογήθηκε απ' αυτόν. Οι υπόλοιποι άνθρωποι είχαν φτιάξει τα πάνθεά τους, μέσω των οποίων λάτρευαν δυνάμεις της φύσεως, ιδιότητες, τις φοβίες τους, τις ελπίδες τους, τα προβλήματά τους, τις λύσεις των προβλημάτων τους! Καλοί και κακοί θεοί, καλοπροαίρετοι και μοχθηροί, ευφυείς και... αφελείς! Η Ιντούν του νορδικού πανθέου ήταν μάλλον ηλίθια, ξανθιά κυριολεκτικά και ξανθιά μεταφορικά.

Θεοί που πολεμούσαν μεταξύ τους, που αλληλοσκοτώνονταν, που είχαν γυναίκες θεές που τους απατούσαν με άλλους θεούς. Θεοποίηση της τύχης και του πλούτου. Α ναι, και της υγείας, μέρες που είναι.

Κι όμως, κάπου κάπως υπήρχε μια ανάμνηση ενός Δημιουργού, ενός Θεού που δεν είχε σχέση με τους άλλους, που ήταν πιο ψηλά και πιο δυνατός από τους υπόλοιπους. Και κάποτε κάποτε, τις ιδιότητες Αυτού του Θεού τις προσέδιδαν στους επικεφαλής των δικών τους πανθέων, ή στους δημιουργούς θεούς των δικών τους παραδόσεων που δεν ταυτίζονταν πάντα με τους επικεφαλής.

Βέβαια η εποχή του Ιωνά ήταν 1300 χρόνια μετά τον Αβραάμ και την εκλογή του Ισραήλ, αλλά σκέφτομαι μήπως τυχόν η αντίδραση των υπόλοιπων στο πλοίο παραπέμπει ακριβώς σε ένα τέτοιο φαινόμενο. Δε βλέπω για ποιο λόγο να χάθηκε η εν λόγω συνείδηση και ανάμνηση εξ' αιτίας της κλήσεως του περιούσιου λαού του Θεού.

Με τον Ιωνά, λοιπόν, στο φούντο, η θάλασσα ησύχασε, το πλοίο σώθηκε, και οι επιβαίνοντες έθυσαν θυσίαν τω Κυρίω και ηύξαντο τας ευχάς - ευχαρίστησαν τον Άγνωστο Θεό, θα έλεγε κανείς. Το ίδιο φαινόμενο με πριν: δεν έχουμε λόγους να πιστεύουμε ότι ασπάστηκαν τον ιουδαϊσμό, αφού άλλωστε δεν έψαχναν για προσηλύτους οι εβραίοι, δεν είχαν τέτοια εντολή από το Θεό. Αυτά θα γίνουν αργότερα, με τον Νέο Ισραήλ, αλλά κι εδώ μια αντίληψη κάποιας Ανώτερης Δύναμης που μόλις τους έσωσε από πνιγμό φαίνεται να υπάρχει, και όπου θέλουν να αναπέμψουν ευχαριστίες, όπως ξέρουν και όπως καταλαβαίνουν.

Ακολουθεί η γνωστή ιστορία με το κήτος που καταπίνει τον Ιωνά αμάσητο. Κάποιοι που δεν έχουν τίποτα καλύτερο να κάνουν με τη ζωή τους συζητούν και διαφωνούν ποιο θαλάσσιο πλάσμα θα μπορούσε να ήταν το κήτος, μήπως ήταν π.χ. σπερμοφάλαινα - φυσητήρας όπως ο Πορφύριος που έλεγα πέρσι. Ο Ιωνάς περνάει τρεις μέρες στην κοιλιά του κήτους, απευθύνει εναγώνιες προσευχές στο Θεό από εκεί μέσα, πριν τον ξεράσει πάλι το κήτος στην ξηρά, σε μια εικόνα που ως γνωστόν την ερμηνεύουμε ως προτύπωση της Ταφής και της Τριημέρου Αναστάσεως του Κυρίου μας.

Στην ξηρά, λοιπόν, ο Θεός δίνει εκ νέου εντολή στον Ιωνά να τραβήξει για τη Νινευή και να κηρύξει τη μετάνοια. Αυτή τη φορά ο προφήτης δεν κάνει κόλπα, αλλά τραβάει για την ασσυριακή μεγαλούπολη. Πιάνει την πρώτη μέρα και διαβαίνει στις γειτονιές. "Για την κακία σας ο Θεός θα σας καταστρέψει, τρεις μέρες ακόμα και η πόλη σας θα καταστραφεί". Οι νινευΐτες τον πιστεύουν, το ρίχνουν στη νηστεία και τις προσευχές, βγάζουν και τα πολυτελή τους ρούχα και φορούν τσουβάλια. Το κήρυγμα φτάνει μέχρι τα αυτιά του βασιλιά, που κι αυτός πιστεύει και εκδίδει και διάταγμα με αυστηρές εντολές, κανένας άνθρωπος και κανένα ζώο να μη φάει τίποτα ούτε και να πιεί νερό. Τις οίδεν ει μετανοήσει ο Θεός και αποστρέψει εξ οργής θυμού Αυτού και ου μη απολώμεθα; Αρκετά ξεσαλώσαμε, αλλά τώρα αφού πάμε που πάμε για φούντο, ας συμμαζευτούμε κι ας κάνουμε μια προσπάθεια, μπας και τη σκαπουλάρουμε!

Αυτός είναι ο προφητικός λόγος, δεν είναι ευχάριστος, σάλπισμα μετανοίας είναι. Και γι' αυτό εγώ γενικά δεν δίνω μεγάλη σημασία σε φερόμενες ως προφητείες αγίων δικών μας, που προβλέπουν να έρχονται καλά και θριαμβευτικές εξελίξεις για τον τόπο μας, και μάλιστα χωρίς εμείς να κάνουμε τίποτα γι' αυτό. Στο κάτω κάτω, αν πρόκειται να έρθουν καλά, εγώ δε χάνω τίποτα αν δυσπιστώ τώρα. Όταν έρθουν, αν έρθουν επί των ημερών μου, θα τα δω! Προφητείες σαν του Ιωνά, όμως, αυτές είναι για να τους δίνουμε σημασία μεγάλη και να προσπαθούμε να συμμαζευόμαστε κι εμείς.

Κι αυτή είναι η νινευητική μετάνοια, που μας ζητήθηκε μάλιστα τους τελευταίους μήνες. Παρατηρούμε ότι έχει και στοιχείο κρατικής παρέμβασης, δεν είναι μόνο ιδιωτική πρωτοβουλία! Όποιος, λοιπόν, θέλει νινευητική μετάνοια, καλά θα κάνει να απευθυνθεί στον καισαροπάπα μας Κούλη Α' τον Κοπρώνυμο, προς έκδοσιν του σχετικού διατάγματος.

Όποιος, πάλι, θέλει προσωπική μετάνοια από εμένα, από εσένα, από το γείτονα:

α) καλά κάνει! Επιτέλους! Καιρός ήταν!

Φτάνει, όμως, πρώτα:

β) να έχει πει στον κόσμο τι είναι αυτή η μετάνοια!

γ) προϋποτίθεται να έχει πει πρώτα στον κόσμο και τι είναι αμαρτία! Από τι να μετανοήσουν οι άνθρωποι;

Εξυπακούεται ότι:

δ) θα πρέπει να είναι ενεργή και η Μυστηριακή Ζωή, και μάλιστα η Ιερά Εξομολόγηση, δηλαδή η "αρχή μετανοίας", η αρχή που είναι το ήμισυ του παντός.

Πότε τις τελευταίες δεκαετίες η διοικούσα Εκκλησία της Ελλάδος ανέφερε τίποτα ξεκάθαρο περί των β και γ;

Μη μου πει κανείς το συνηθισμένο, "αν ήταν ο μακαριστός Χριστόδουλος"! Ο συγχωρεμένος ο Χριστόδουλος, λαλίστατος και μάλιστα στα ΜΜΕ, όλα τα άλλα τα είπε, εκτός από αυτά που οφείλει κατεξοχήν να λέει ένας χριστιανός παπάς, τα σημεία β και γ ανωτέρω. Όση δουλειά έχει γίνει, και δεν είναι λίγη, έχει γίνει από τους παπάδες της πρώτης γραμμής, με χίλια δύο προσκόμματα.

Για το δ, τι να πω; Ελπίζω άνθρωποι που τηλεφωνούσαν το Μάρτιο, τον Απρίλιο και ζητούσαν πέντε λεπτά να εξομολογηθούν - οπουδήποτε, σε ένα σπίτι - και "έτρωγαν πόρτα" απλώς να πάνε αλλού και να μη φύγουν τελείως. Υπήρξαν, βέβαια, και ιερείς που τα έδωσαν τα πέντε λεπτά, και υπήρξαν και ιερείς που έδωσαν και πολύ περισσότερα από τα πέντε λεπτά. Περισσότεροι ιερείς απ' όσους περίμενα, αν κρίνω από όσα είδα και όσα άκουσα.

Πάντως, απαίτηση για το α χωρίς το β, το γ και το δ είναι εκ του Πονηρού, και το π το έχω κεφαλαίο πολύ συνειδητά.

Το υπόλοιπο της βιβλικής διήγησης είναι περίπου comic relief!

Βλέποντας τις προσπάθειες των νινευϊτών, ο Θεός αλλάζει γνώμη και αποφασίζει να μην καταστρέψει την πόλη. Ο Ιωνάς μούτρωσε! Γι' αυτό σηκώθηκα να φύγω στην Ισπανία, γιατί Σε ξέρω ότι είσαι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, και μετανοών επί κακίαις. Ήρθα μέχρι εδώ, τους είπα όλα αυτά τα τρομερά ότι θα τους κάνεις, και τώρα Εσύ δεν τα κάνεις, και με εκθέτεις, με βγάζεις ψεύτη! Μα πού ακούστηκε, ψεύτης προφήτης; Και νυν, Δέσποτα Κύριε, λάβε την ψυχήν μου απ' εμού, ότι καλόν το αποθανείν με μάλλον ή ζην με. Πώς θα βγω στην κοινωνία;

Και είπε Κύριος προς Ιωνάν· ει σφόδρα λελύπησαί συ;

Για φαντάσου! Ζοχαδιάστηκες κιόλας εσύ!

Ο Ιωνάς βγήκε από την πόλη και έστησε μια σκηνή απέναντί της, να μείνει και να περιμένει να δει τι θα γίνει. Ο Θεός, πάλι, προσέταξε μια κολοκύνθη (!) να μεγαλώσει, να ψηλώσει, να βγάλει φύλλα φαντάζομαι, για να κάνει σκιά στον προφήτη Του, να τον προστατεύει από τις ζεστές ακτίνες του ήλιου.

Μια κολοκύνθη! Η λέξη ακούγεται κωμική για εκκλησιαστικό ανάγνωσμα, μάλλον όταν κανείς την πρωτοακούει ή την πρωτοπροσέχει θέλει να βάλει τα γέλια. Είναι προφανώς η μετάφραση των Εβδομήκοντα κάποιας εβραϊκής λέξης, που δεν ξέρω αν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα σε ποιο δένδρο ή φυτό θα αντιστοιχούσε. Μάλλον πρέπει να υποθέσουμε ότι θα ήταν κάτι σαν φοινικιά, παρά κολοκυθιά.

Και σ' αυτό το σημείο, όταν ζούσε ακόμα η συγχωρεμένη η μάνα μου, γυρνούσε το κεφάλι της χαμογελώντας και έψαχνε με το βλέμμα της το δικό μου. Της άρεσε πάρα πολύ αυτό το ανάγνωσμα με την κολοκύνθη, και το είχε μεταδώσει και σε μένα, όπως εξάλλου μου είχε μεταδώσει και την αγάπη για το λόγο του Ντοστογιέφσκυ. Συνήθως το Μέγα Σάββατο το πρωί πεταγόμασταν σαν ελατήρια από τα κρεβάτια μας, παρόλη την κούραση της μεγαλοβδομάδας, μην αργήσουμε και δεν προλάβουμε να ακούσουμε την κολοκύνθη!

Και μετά τι έγινε; Έγινε ότι ο Ιωνάς χάρηκε πολύ με τη σκιά της φοινικιάς. Φαίνεται ότι του άρεσε γενικά η ξάπλα, αν κρίνουμε και από τα ροχαλητά στο πλοίο στην αρχή της ιστορίας! Ο Θεός, όμως, προσέταξε τώρα ένα σκουλήκι - μια αρρώστια, ίσως, δάκο, μουχρίτσα, κάτι τέτοιο - να πατάξει τη φοινικιά και να την ξεράνει, να στερηθεί ο Ιωνάς τη σκιά. Κι από πάνω έστειλε και καύσωνα, ανέβασε τη θερμοκρασία πολύ πάνω από το φυσιολογικό. Κι ο Ιωνάς τα χρειάστηκε. Και του απευθύνεται πάλι ο Θεός.

Λυπάσαι για τη φοινικιά, Ιωνά; Ναι, λυπάμαι, λυπάμαι μέχρι θανάτου.

Εσύ λυπάσαι μια φοινικιά που ούτε τη φύτεψες, ούτε την πότισες, ούτε την καλλιέργησες, σε μια νύχτα φύτρωσε πάνω από το κεφάλι σου και σε μια νύχτα ξεράθηκε, κι Εγώ δεν θα λυπηθώ τη Νινευή την πόλη τη μεγάλη, όπου κατοικούν άνω των 12000 κατοίκων, οίτινες ουκ έγνωσαν δεξιάν αυτών ή αριστεράν αυτών, χώρια τα ζώα;

Εδώ τελειώνει το κείμενο, και τι να πρωτοπεί κανείς. Οίτινες ουκ έγνωσαν δεξιάν αυτών ή αριστεράν αυτών, δηλαδή δεν ξέρουν το σωστό και το λάθος, αφού δεν τους έχει δοθεί ο Νόμος, δεν είναι ο Ισραήλ. Ασσύριοι ήταν οι άνθρωποι, και λάτρευαν την Ιστάρ και δεν ξέρω ποιους άλλους. Σαν να βλέπουμε, δηλαδή, κι εδώ το ίδιο φαινόμενο με πριν. Ειδωλολάτρες, που όμως πίστεψαν στο κήρυγμα του προφήτη του Θεού, αντιλήφθηκαν ότι τα πράγματα σοβαρεύουν, και έκαναν ό,τι σκέφτηκαν και ό,τι μπορούσαν για να τους λυπηθεί αυτός ο Θεός, στον Οποίο κατά τα άλλα δεν θυσίαζαν και τον Οποίο κατά τα άλλα δεν ήξεραν ούτε πώς να Τον λατρεύουν, ούτε πώς να κάνουν το θέλημά Του. Ελλείψει αναφορών περί του αντιθέτου, θα πρέπει να υποθέσουμε ότι μέχρι και οι ιερείς της Ιστάρ θα πίστεψαν και θα απευθύνθηκαν στον Αληθινό Θεό για τη σωτηρία της πόλεως!

Προφανώς δε θα κάνω εγώ τον ερμηνευτή της Γραφής, είμαι βέβαιος ότι όλα αυτά τα πράγματα έχουν αναλυθεί μέχρι κεραίας στα κείμενα των Πατέρων. Αλλά μερικές σκέψεις γεννιούνται αβίαστα, και θα τολμήσω να τις καταγράψω.

Ο Θεός φαίνεται να ανέχεται την ειδωλολατρεία των νινευητών, και μάλιστα να την ανέχεται και μετά το επεισόδιο με τον Ιωνά. Δεν τους προσηλυτίζει ο Ιωνάς, εφόσον στο τέλος-τέλος της διήγησης ουκ έγνωσαν δεξιάν και αριστεράν. Άλλωστε, γενικά οι Εβραίοι της Παλαιάς Διαθήκης δεν προσηλυτίζουν. Δεν είναι καιρός ευαγγελισμού των εθνών ακόμα.

Από τι όμως, άραγε, καλούνται να μετανοήσουν, εφόσον η ειδωλολατρεία τους φαίνεται να γίνεται ανεκτή; Το κείμενο μιλάει για κακία, για πονηρά οδόν, για αδικία την εν χερσίν αυτών. Δεν υπάρχει τίποτα πιο συγκεκριμένο. Η γενική εικόνα που αποκομίζω είναι, σα να σκέφτεται ο Θεός ότι, "άστους! Πέντε βασικά πράγματα να κάνουν, να έχουν κανονικές κοινωνίες, κανονικές, κατά φύσιν οικογένειες, κανονική εργασία, να αυξάνονται και να πληθύνονται, να μη σφάζονται μεταξύ τους, κι ας θυσιάζουν και σε ψεύτικους θεούς, φτάνει που Με θυμήθηκαν όταν τους έστειλα τον προφήτη Μου". Να υπάρχει μια κοινωνία οργανωμένη, ώστε όταν έρθουν τα χρόνια του Ευαγγελίου και κληθούν τα έθνη, να υπάρχουν κανονικά έθνη για να κληθούν!

Η περιοχή της Νινευή και κλήθηκε κατά τα έτη του Ευαγγελίου, και πίστεψε, και μεγάλους αγίους ανέδειξε (εδώ, εδώ και σίγουρα και άλλους), αλλά εν καιρώ και αποστάτησε. Απ' όλα, δηλαδή!

Πολύ διαφορετικά, όμως, είναι τα πράγματα, όταν ειδωλολατρεί ο Ισραήλ. Αυτό δεν το ανέχεται ο Θεός! Αυτός είναι ο λαός που ξέρει το Νόμο, ξέρει τα δεξιά και τα αριστερά, έφαγε το μάννα, ήπιε από τις πηγές στην έρημο και τόσες άλλες ευεργεσίες απήλαυσε. Όταν πέφτει σε ειδωλολατρεία ο περιούσιος λαός, τα πράγματα γίνονται ζόρικα. Το πρώτο που έρχεται στο μυαλό είναι η ιστορία του βασιλιά Αχαάβ, της φανατικής ειδωλολάτρισσας βασίλισσας Ιεζάβελ, και της συγκριτιστικής θρησκείας που επέβαλαν στο Βόρειο Βασίλειο. Και που έληξε με τη σφαγή των... 450 (τόσοι δεν ήταν;) ιερέων - ψευδοπροφητών του Βάαλ από τον Ηλία το Θεσβίτη. Καμιά εκατοστή χρόνια πριν τον Ιωνά, όλα αυτά. Και άλλες βιβλικές διηγήσεις αντίστοιχες.

Κι όταν, άραγε, ειδωλολατρεί ο Νέος Ισραήλ, τι να περιμένουμε;

Ο Νέος Ισραήλ, που είδε Ενανθρώπιση, είδε Ανάσταση, είδε Πεντηκοστή. Που ήπιε Πόμα Καινόν ουκ εκ πέτρας αγόνου αλλ' Αφθαρσίας Πηγήν.

Ο παλιός Ισραήλ, στο τέλος-τέλος ούτε Εκκλησία είχε, ούτε Μυστηριακή Ζωή. Ώρες-ώρες την ξεροκεφαλιά των Δικαίων του είχε μόνο. Κάπου τον δικαιολογείς.

Αλλά ο Νέος Ισραήλ να θεοποιεί τις ίδιες του τις ικανότητες, τα ίδια του τα χαρίσματα; Να θεοποιεί τη λογική του - που αν το σκάψεις λίγο, συχνά μόνο λογική δεν είναι. Έγραφα κάποια πράγματα πέρσι εδώ, και αν βρω διάθεση θα γράψω κι άλλα. Να θεοποιεί τις φοβίες του; Γιατί αυτό κάνει, λίγο έχουν αλλάξει τα πράγματα από τους παλιούς ειδωλολάτρες.

Εγώ προφήτης δεν είμαι, και τι θα ανέχεται ο Θεός και για πόσο, προφανώς δε θα ρωτήσει εμένα. Αλλά να πω ότι είμαι και ευχαριστημένος; Όχι, δεν είμαι καθόλου ευχαριστημένος.

Και το τρίτο ανάγνωσμα του Μεγάλου Σαββάτου, η ιστορία των Τριών Παίδων. Είναι κι αυτή συγκλονιστική, αλλά δε θέλω να γράψω πολλά. Όποιος θέλει τη διαβάζει μόνος του. Ένα σημείο μόνο.

Μιλάει ο Ναβουχοδονόσορ.

Και τις εστί θεός, ος εξελείται υμάς εκ των χειρών μου;

Απαντούν οι Τρεις Παίδες.

Έστι γαρ ο Θεός ημών, εν ουρανοίς, ω ημείς λατρεύομεν, δυνατός εξελέσθαι ημάς εκ της καμίνου του πυρός της καιομένης, και εκ των χειρών σου, βασιλεύ, ρήσεται ημάς· και εάν μη, γνωστόν έστω σοι, βασιλεύ, ότι τοις θεοίς σου ου λατρεύομεν, και τη εικόνι η έστησας ου προσκυνούμεν.

Και εάν μη! Ανατριχίλα.

Και εάν μη! Ακόμα κι αν δεν το κάνει!

Υπάρχει ο Θεός μας στον ουρανό, που τον λατρεύουμε, μπορεί να μας σώσει από τα χέρια σου, βασιλιά, και θα μας σώσει· και εν πάση περιπτώσει, ακόμα κι αν δε μας σώσει, εσύ πάντως να το ξέρεις, δε λατρεύουμε τους θεούς σου, ούτε προσκυνάμε το είδωλό σου.

Ήταν τρία νεαρά αγόρια, που ούτε τη Χάρη των Μυστηρίων είχαν, ούτε ολόκληρη Εκκλησία να προσεύχεται μαζί μ' αυτούς και γι' αυτούς είχαν, όπως οι δικοί μας ενδοξότατοι μάρτυρες και νεομάρτυρες, αφού όλος ο υπόλοιπος Ισραήλ είχε προσκυνήσει τη εικόνι τη χρυσή, η έστησε Ναβουχοδονόσορ ο βασιλεύς εν πεδίω Δεειρά. Είχαν μόνο την ξεροκεφαλιά τους, αυτό που είπα παραπάνω! Και τη βοήθεια του Θεού βεβαίως, αλλά ακόμα κι απ' τον τρόπο που μιλούν στο βασιλιά φαίνεται ότι δεν ήταν και βέβαιοι ότι ήταν θέλημά Του να τους γλυτώσει.

Συγκλονιστικά πράγματα.

Ένας γελοίος παρλαπίπας κοκοράκος

Αρνούμαι να παρακολουθήσω ιερές ακολουθίες από την τηλεόραση - που ούτως ή άλλως δεν έχω εδώ - ή το ίντερνετ. Από το ίντερνετ θα δω τα παραμύθια του Τόλκιν. Ή... καμιά τσόντα. Η Θεία Λατρεία δεν είναι θέατρο ούτε κινηματογράφος, και δεν υπάρχει "άκρα οικονομία" που θα την καταστήσει κάτι τέτοιο. Δε θέλω να βγει κανείς αύριο μεθαύριο σε κανένα κανάλι και να πει ότι, είδατε πόσο καλά τα καταφέραμε; 2000 άτομα παρακολούθησαν την Ακολουθία των Παθών από το live streaming μας!

Όχι. Δεν θα είμαι ένα από τα 2000 άτομα. Δεν θα δώσω επίφαση κανονικότητας σ' αυτή την κατάσταση.

Εφόσον η Θεία Λατρεία επί του παρόντος για λόγους δημοσίας υγείας τελεί εν διωγμώ και δεν μπορώ να κάνω τίποτε άλλο, βγάζω το βιβλιαράκι μου και διαβάζω μόνος μου ό,τι άκρη βγάλω.

Σημαντική σημείωση: δεν λέω τι να κάνεις εσύ. Λέω τι κάνω εγώ. Εσύ κατά συνείδησιν.

Υπάρχει ένα "πρόσωπο" σ' αυτό που συνηθίζουμε να αποκαλούμε "Θείο Δράμα", που φρονώ πως δεν έχει τύχει της προσοχής που του αρμόζει, και είπα να γράψω έτσι δύο λόγια, μια προσπάθεια να του αποδώσω κι αυτουνού τη δέουσα τιμή.

Ποιο "πρόσωπο"; Ο κόκορας!

...Αμήν λέγω σοι, ότι εν ταύτη τη νυκτί, πριν αλέκτορα φωνήσαι, τρις απαρνήση με...

...Και ευθέως αλέκτωρ εφώνησε. Και εμνήσθη ο Πέτρος του ρήματος Ιησού ειρηκότος αυτώ, ότι, πριν αλέκτωρ φωνήσαι, τρις απαρνήση με· και εξελθών έξω έκλαυσε πικρώς.

Αυτός ο κόκορας! Ο αλέκτωρ! Ένας "γελοίος παρλαπίπας κοκοράκος", που μας έλεγαν παλιά ο Χάρης κι ο Πάνος.

Δε νομίζω ότι έχουμε συνειδητοποιήσει πόσα χρωστάμε ως χριστιανοί σ' αυτόν το γελοίο, τον παρλαπίπα, τον κοκοράκο! Του χρωστάμε ακριβώς έναν "των Αποστόλων Πρωτόθρονο και της Οικουμένης Διδάσκαλο"! Δεν υπάρχουν πολλοί άνθρωποι στους οποίους μπορούμε να πούμε ότι χρωστάμε κάτι τέτοιο! Κάτσε καλά!

Ξαφνικά στις μέρες μας θυμηθήκαμε και τη Μέλλουσα Κρίση. Έγινε μόδα να εκτοξεύει ο ένας στον άλλο τι θα του χρεώσει ο Θεός όταν "έλθει εν δόξη". Βρέθηκε εγκύκλιος μητροπολίτη που μας είπε ότι ο Θεός θα μας χρεώσει φόνο εάν πάμε στην Εκκλησία εν μέσω της επιδημίας! Φόνο, τίποτα λιγότερο! Για τις αμβλώσεις τα τελευταία χρόνια δε θα δεις τέτοιο λεξιλόγιο σε εγκυκλίους. Κάτι συγκεκαλυμμένα θα δεις, μην ενοχλήσουμε κανέναν. Ιερείς, βέβαια, στα κηρύγματά τους τα λένε. Θυμάμαι κάποιος - απλός, γλυκομίλητος και μακαρίτης πλέον - το είχε πει στα δυο λόγια που συνηθίζονται μετά από ένα γάμο - και από κάτω έγινε σούσουρο! Αλλά σε εγκυκλίους μητροπολιτών θα πρέπει να ψάξεις πολύ για να βρεις τέτοια. Το μόνο που έχει χαρακτηριστεί φόνος τελευταία σε εγκύκλιο φαίνεται πως είναι αυτό ακριβώς, ο εκκλησιασμός. Δεν συγκράτησα ποιος ακριβώς ήταν που το έγραψε, και ευτυχώς δεν το συγκράτησα, και δεν θέλω να το θυμηθώ, και μη διανοηθεί κανείς να μου το θυμίσει, αλλά γράφτηκε και το είδα.

Αφού, λοιπόν, έγινε τόσο trendy η Μέλλουσα Κρίση, λέω κι εγώ να κάνω μια υπόθεση. Υποτιθέστω ότι ο κόκορας δε λαλούσε εκείνη τη φρικτή νύχτα! Και υποτιθέστω ότι ο Πέτρος δεν συναισθανόταν την άρνησή του, έπαιρνε το δρόμο του, επέστρεφε στα δίκτυα του και στα ψάρια του.

Τι λόγο θα έδινε μετά στο Θεό ο... κόκορας;!

Θεός: Γιατί, κόκορα, δε λάλησες εκείνη τη νύχτα;
Κόκορας: Εγώ, Θεέ μου, σιωπούσα και προσευχόμουν.
Θεός: Μα εγώ σου έδωσα και λαλιά και, τελοσπάντων, ενός κοκόρου γνώση σου την έδωσα κι αυτήν!
Κόκορας: Μα εγώ, Θεέ μου, έκανα και υπακοή στην εγκύκλιο. Να σιωπώ και να προσεύχομαι έλεγε η εγκύκλιος.
Θεός: Ναι, αλλά εγώ ετοίμαζα έναν Πρωτοκορυφαίο και το μόνο που περίμενα ήταν ένα κικιρίκου να του τσιγκλίσει τη συνείδηση, και να πάρουν τα πράγματα το δρόμο τους. Ένας κόκορας δε βρέθηκε να κράξει ένα κικιρίκου;

Δεν ξέρω πώς θα μπορούσε να συνεχιστεί αυτή η υποθετική συζήτηση, καθότι δεν μπορώ να εικάσω τι θα γίνει μετά τη Δευτέρα Παρουσία με τα... πουλερικά, αλλά νομίζω ότι συγκλίνω δι' αυτής της οδού με τον αρθρογράφο του Sportime, με αυτό εδώ το άρθρο που ξαναπρότεινα σε προηγούμενη ανάρτηση.

Στον πόλεμο της πληροφορίας, πρέπει να απαντήσεις με πληροφορίες. Να ανοίξεις το στόμα. Να γράψεις. Να σχολιάσεις. Να ομολογήσεις.

Όχι να ανοίξεις το στόμα γιατί είσαι σπουδαίος, αφού άλλωστε δεν είσαι σπουδαίος. Ούτε γιατί είσαι ευσεβής. Το ξαναείπα: δεν είμαι βέβαιος ότι γνωρίζω τι σημαίνει αυτή η λέξη και άλλωστε στις εποχές που ζούμε πολλές λέξεις χάνουν το νόημά τους.

Γελοία κοκοράκια είμαστε εμείς. Αλλά εδώ κοτζάμ Πέτρος ένα γελοίο κοκοράκι το χρειάστηκε να τον κράξει για να γίνει Πρωτοκορυφαίος!

Χωρίς ψευδαισθήσεις! Η συντριπτική πλειοψηφία των κακαρισμάτων πνίγεται στη γενικότερη ηχορύπανση και ακόμα και όσα ακούγονται δεν φέρνουν κανένα αποτέλεσμα. Το συντριπτικά πιθανότερο είναι ότι το ίδιο θα γίνει και με τα δικά μας. Αλλά πάλι ποιος ξέρει, σε ποιανού τα αυτιά μπορεί να φτάσει το δικό σου το κακάρισμα ή το δικό μου, τι αποτέλεσμα μπορεί να φέρει το ένα ή το άλλο.

Δεν σιωπούμε, λοιπόν.

Μια σύντομη τοποθέτηση, για να ξέρουμε πού πατάμε

Υπάρχουν πολλά πράγματα με την παρούσα κατάσταση που μου βρωμάνε. Πάρα πάρα πάρα πολλά πράγματα, που μου βρωμάνε πάρα πάρα πάρα πολύ...

Δε θα κάτσω τώρα να γράψω εγκυκλοπαίδεια. Ίσως ανάλογα με τις διαθέσεις, τις αφορμές και τις εξελίξεις να κάνω σχετικές αναρτήσεις. Ίσως και όχι.

Μπορεί να κάνω λάθος. Μπορεί σε δυο μήνες από σήμερα να είμαστε εκεί που ήμασταν πριν δυο μήνες. Για την ακρίβεια: μακάρι να κάνω λάθος. Για την ακόμα μεγαλύτερη ακρίβεια: στη συντριπτική πλειοψηφία των εκτιμήσεών μου στις εδώ αναρτήσεις μου έχω πέσει έξω!

Κι αν κάνω λάθος, τι έγινε; Ένας περίεργος τύπος άνοιξε ένα ιστολόγιο και γράφει διάφορα περίεργα. Ούτε η πρώτη, ούτε η τελευταία φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας! Θα το αντέξετε κι αυτό το χτύπημα της μοίρας!

Αν όμως έστω και λίγα από τα πολλά που μου βρωμάνε πολύ είναι πράγματι έστω και λίγο σάπια, τότε η "νέα μας κανονικότητα" έχει πολλά περιθώρια να είναι ιδιαιτέρως δυστοπική.

Θυμάται κανείς την ανομβρία του 1990;

1990 ή '91. 'Η ίσως και '89, κάπου εκεί. Ήμουν στο Λύκειο. Ο Πλατινί είχε σταματήσει τη μπάλα σχετικά νέος, στα 32 του, το '87, και το μεγάλο κενό στη ζωή μου ήρθε να το γεμίσει η μεγάλη Μίλαν της εποχής, η Μίλαν των τριών "ιπτάμενων Ολλανδών".

Τζένγκα, Μαλντίνι, Μπαρέζι, Κοστακούρτα, Ντοναντόνι, Ντε Νάπολι, Αντσελότι και οι ίδιοι οι Ολλανδοί, Ράικαρντ, Γκούλιτ και Φαν Μπάστεν. Κι ένα δεξί μπακ. Τασότι τον έλεγαν;

Μάρκο Φαν Μπάστεν. Τεράστιος φορ.

Καλός στον αέρα & με τη μπάλα στα πόδια, κάτι κοντρόλ λες και είχε στο στήθος του κόλλα UHU, τι να πεις. Ο Λουκάκου από τους σύγχρονους είναι λίγο έτσι, καλός και ψηλά και χαμηλά, και δυνατός και γρήγορος, αλλά ο Φαν Μπάστεν είχε και φινέτσα. Ο Λουκάκου είναι πολύ μεγάλος παίκτης, αλλά δεν έχει την ίδια φινέτσα. Είναι... γομάρι. Δυστυχώς αρκετούς τραυματισμούς ο Φαν Μπάστεν, εγκατέλειψε την ενεργό δράση λίγο πριν απ' τα 30 αν θυμάμαι καλά. Ο Πλατινί όχι, δεν είχε σπουδαίους τραυματισμούς, μάλλον βαριόταν να παίξει άλλο.

Ο Γκούλιτ και ο Ράικαρντ δεν ήταν μολούκοι όπως μας έλεγε ο Διακογιάννης, ούτε πολλώ μάλλον μαμελούκοι, όπως έλεγαν άλλοι που τα είχαν μπερδέψει τελείως. Οι μολούκοι έχουν καταγωγή από τα μέρη που σήμερα τα λέμε Ινδονησία και κάποτε τα έλεγαν Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες. Έχουν ασιατικά χαρακτηριστικά, αμυδρά ή πιο έντονα. Όπως, για παράδειγμα ο Χενκ Τεν Κάτε.

Ο Γκούλιτ και ο Ράικαρντ όμως ήταν σουριναμέζοι ή κάποιου άλλου είδους αφρο-καράιβες.

Εκείνη η Μίλαν λοιπόν έριχνε τεσσάρες και πεντάρες παντού. Όχι τεσσάρες και πεντάρες στην ΑΕΚ, τεσσάρες και πεντάρες στη Μπαρτσελόνα. Μετά ο Φαν Μπάστεν εγκατέλειψε, ο Γκούλιτ πήγε στην Τσέλσι, ήρθε ο Παπέν, μετά ο Σαβίσεβιτς και ο Ντεσαϊγί, εγώ μπήκα στο Πολυτεχνείο... αλλά για την ανομβρία ξεκίνησα να λέω.

Κάπου εκεί λοιπόν γύρω στο '90 είχε κάνει κάνα χρόνο που δεν είχε βρέξει καθόλου σε όλη την Ελλάδα. Οι αγρότες θα είχανε σίγουρα μεγάλα θέματα, αλλά θέματα υπήρχαν και με την ύδρευση της πρωτεύουσας. Αυτά θυμάμαι εγώ. Έβαζαν, τότε, οι εφημερίδες κάτι φωτογραφίες που ήταν, μας έλεγαν, από τη λίμνη του Μαραθώνα. Ήταν κάτι σεληνιακά τοπία, που, τι να πω, δεδομένου του ότι και μετά τις φωτογραφίες, και χωρίς να βρέξει για κάποιους ακόμα μήνες είχαμε νερό να πιούμε... εκ των υστέρων δύσκολα να πιστέψω ότι ήταν πραγματικές και ήταν πράγματι από το Μαραθώνα. Αλλά ας είναι, μπορεί και να ήταν.

Είχαμε τότε στις εφημερίδες και το δελτίο νερού! Μετά τα αθλητικά και το πρόγραμμα της τηλεόρασης, κοιτάζαμε για πόσες μέρες έχουμε νερό. Για 30 μέρες, 29 μέρες, 28 μέρες, έτσι πήγαινε το πράμα για κάποιο διάστημα. Φυσικά ελαμβάνοντο και μέτρα. Εκκλήσεις για περιορισμό της κατανάλωσης, κατακόρυφη αύξηση της τιμής του νερού, καζανάκι κάθε... δεύτερη χρήση, ναι είχαμε και τέτοια ωραία!

Τότε αποκτήσαμε και τη συνήθεια να πλένουμε τα οχήματά μας με κουβά και σφουγγάρι και όχι με λάστιχο, μια συνήθεια πολύ καλή που έμεινε. Ποτέ δεν είμαι υπέρ της οποιασδήποτε σπατάλης, πάντα επικροτώ τη λελογισμένη χρήση των πάντων.

Κι εκεί που είχαμε φτάσει να έχουμε νερό για 15 μέρες και αρχίζαμε να ανησυχούμε, έριξε μια γερή βροχή στην Αττική, που τη χαρήκαμε όλοι! Την επόμενη μέρα το δελτίο νερού μας είπε ότι τώρα είχαμε νερό για άλλες 5 μέρες επιπλέον, κι έτσι από τις 15 ανεβήκαμε στις 20! Την εβδομάδα που ακολούθησε έριξε δυο ή τρία ακόμα ψιλόβροχα, τελείως ψιλόβροχα, δε λες ότι γέμισαν τη λίμνη του Μαραθώνα οι δυο ψιχάλες που έπεσαν. Αλλά πάντως για κάποιο λόγο έπαψε ξαφνικά να γίνεται λόγος και το δελτίο νερού εξαφανίστηκε από τις εφημερίδες ως δια μαγείας. Εμείς είχαμε αποδεχτεί χωρίς την παραμικρή διαμαρτυρία πολλαπλασιασμό της τιμής του νερού (τουλάχιστον διπλασιασμό) και πλέον η προσοχή μας στρεφόταν σε ό,τι άλλο μας έλεγαν οι ειδήσεις και οι εφημερίδες.

Λοιπόν, αυτή η ιστορία μού άφησε ένα "κουσούρι"! Μ' αρέσει πολύ η βροχή, και όχι μόνο να την βλέπω αλλά και να την τρώω στο κεφάλι. Οι φυσιολογικοί άνθρωποι λένε "α, τι ωραίος ήλιος, πάμε μια βόλτα", εγώ λέω "α, τι ωραία βροχή, πάμε μια βόλτα"! Μισώ τις ομπρέλες περισσότερο κι από τα κινητά τηλέφωνα. Δεν έχω καμία, τις θεωρώ άχρηστα και ανούσια αντικείμενα που αν τις χρησιμοποιούσα θα μου στερούσαν μια από τις χαρές της ζωής!

Κάποια στιγμή έγινε το μεγάλο έργο της εκτροπής της κοίτης του... Αχελώου; Του Αχελώου νομίζω. Από εκείνη την ίδια κυβέρνηση, πιθανότατα. Είναι ένα από τα επακόλουθα του γιγαντισμού της Αθήνας, ότι εκτρέψαμε όλα τα ποτάμια για να υδρεύσουμε το λεκανοπέδιο. Αλλά δε θα κάτσω τώρα να επιχειρηματολογώ περί αποκεντρώσεως. Αυτό το έκανα τον καιρό των μνημονίων, τίποτα δε βγήκε, άκουσα στο περίπου μέχρι και ότι έχω ατζέντα να... διαμελίσω την Ελλάδα (!), οπότε άστο, δεν έχει νόημα. Πάντως να ολοκληρώθηκε η εκτροπή του Αχελώου και να απέδωσε ίσα ίσα εκείνη τη βδομάδα με τις βροχούλες, ώστε να δικαιολογείται πώς εξαφανίστηκε το πρόβλημα δια μαγείας, και μάλιστα χωρίς να το ανακοινώσουν - δημοσιοποιήσουν - πανηγυρίσουν... δύσκολο να το πιστέψεις.

Η ανομβρία ήταν υπαρκτή, αυτό είναι δεδομένο. Πρόβλημα υπήρχε όντως, δηλαδή. Κάποια μέτρα κατανοητό ότι έπρεπε να παρθούν. Το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος πόσο ήταν, όμως, και αν δικαιολογούσε το πόσο κατακόρυφα αυξήθηκε τότε το νερό, δεν θα το μάθουμε ποτέ και εκ της όλης εξελίξεως της ιστορίας δικαιούμαστε να υποπτευόμαστε πράγματα.

Πρωθυπουργός μας ήταν κάποιος Μητσοτάκης. Κωνσταντίνος Μητσοτάκης.

Άντε να γράψω κι εγώ δυο σκέψεις

Δυο απ' τις πολλές, τις πάρα πολλές. Που αν κάτσω να τις βάλω όλες σε σειρά, να τις επεξεργαστώ, να τις διορθώσω, να τις ξανασκεφτώ, να τις επικαιροποιήσω, ε τότε δε θα αναρτήσω τίποτα ποτέ!

Ο Τόλκιν ήταν πολύ μπροστά

Ζούμε σε εποχή σφόδρα μη κανονική, κι ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα τέτοιων εποχών είναι ότι άνθρωποι που εμπιστευόμασταν μας απογοητεύουν και αναδεικνύονται άλλοι, πολλές φορές από τα πιο απίθανα μέρη, που δεν τους γνωρίζαμε καν, ή μας εντυπωσιάζουν άλλοι που δεν τους εκτιμούσαμε. Για τους πρώτους είναι στενάχωρο να γράψεις· γιατί όταν το κάνεις, ξαναζείς την απογοήτευση. Είναι όπως αυτό που λέμε καμιά φορά να τα πω να τα βγάλω από μέσα μου. Εμ δε θα βγούνε όμως από μέσα σου επειδή θα τα πεις! Ίσα ίσα, θα ξαναφουντώσουν, θα τα ξαναζήσεις, και από πάνω θα τα βάλεις και "μέσα" στο συνομιλητή σου - θα του φερθείς, στην ουσία, σα να ήταν σκουπιδοτενεκές...

Τους δεύτερους, λοιπόν!

Μετά την πρωταπριλιάτικη απόφαση της ΔΥΣ σύμφωνα με την οποία, μεταξύ άλλων, άλαλα τα χείλη των κληρικών - η οποία, ειρήσθω εν παρόδω, φαίνεται να εφαρμόζεται πολύ επιλεκτικά, να αποκλείονται πολύ συγκεκριμένοι και να έχουν κανονικό, διαδικτυακό κυρίως, βήμα οι υπόλοιποι - έπεσε στην αντίληψή μου αυτό εδώ το άρθρο. Κάνε ένα κόπο, καλό είναι και σύντομο. Το εντυπωσιακό είναι ότι το μέσο στο οποίο δημοσιεύεται είναι μια αθλητική εφημερίδα - εξ' ου και τα πιο απίθανα μέρη που έγραψα παραπάνω! Έξυσα λίγο τη μνήμη μου και διαπίστωσα ότι είναι η ίδια που πριν μερικούς μήνες είχε το παρακάτω εξώφυλλο, για το οποίο βεβαίως είχε ακούσει τα γνωστά εξ' αμάξης.

Ο ίδιος αρθρογράφος πιο πρόσφατα έγραψε αυτό, που νομίζω εκφράζει σκέψεις και προβληματισμούς αρκετών, που κάποτε διστάζουμε και να τις γράψουμε, μη μας πουν, δεν ξέρω, συνωμοσιολόγους, ή απλά σκεφτόμαστε ότι δεν αξίζει τον κόπο. Ποιος θα το δει, ποιος θα το διαβάσει, ποιος θα καταλάβει! Αλλά αφού τον κόπο τον έκανε άλλος, καλά έκανε!

...Οι ζωές μας, όσο και ασφαλείς να είναι με την (οπωσδήποτε σπουδαία και σημαντική) συμβολή της επιστήμης, δεν αξίζουν τίποτε αν στερούνται ελευθερίας. Πρέπει να διαφυλάξουμε ως κόρες οφθαλμών και τη ζωή και την ελευθερία μας, με την ίδια προσοχή.

Κανένα είδος προπαγάνδας δεν πρέπει να μας "εκπαιδεύσει" ή να μας συνηθίσει, να βάζουμε στη ζυγαριά, τη μία υπέρτατη αξία εις βάρος της άλλης...

Ας κάνει ο καθένας τις δικές του σκέψεις περί των ανωτέρω ή και περί των υπολοίπων του άρθρου. Εγώ να πω ότι, πέρα από το γνωστό ελευθερία ή θάνατος, η αξία της ζωής έχει αντιπαρατεθεί με άλλες αξίες όπως η αρετή ή η εντιμότητα ήδη από τον καιρό του Ομήρου. Τιη ολοφύρεαι ούτως; Κάτθανε και Πάτροκλος.

Περί ασφάλειας και ελευθερίας, δε, έχω συναντήσει μια πολύ παραστατική εικόνα "εκκρεμούς", νομίζω είναι του Μπάουμαν απ' αυτό εδώ. Σύμφωνα μ' αυτή την εικόνα, δεν μπορούμε να τα έχουμε και τα δύο στο μέγιστο βαθμό. Αν έχουμε το ένα στο μέγιστο βαθμό, θα στερηθούμε το άλλο στο μέγιστο βαθμό. Συνήθως έχουμε λίγο ή πολύ από το ένα και πολύ ή λίγο από το άλλο, η δε εικόνα του "εκκρεμούς" δεικνύει πώς μεταβάλλονται οι επιλογές των κοινωνιών: πολύ ασφάλεια και ασφυκτιούμε από την ανελευθερία, ξεσηκωνόμαστε, ελευθερωνόμαστε, απειλούμαστε όμως κιόλας - και μετά ευχαρίστως αποδεχόμαστε περιορισμό της ελευθερίας μας με αντάλλαγμα λίγη περισσότερη ασφάλεια. Η ασφάλεια στην περίπτωση αυτού του σχήματος αναφέρεται σε ασφάλεια από τρομοκρατικά χτυπήματα ή κοινή εγκληματικότητα, αλλά θα έβρισκε εφαρμογή και ως προς τα σημερινά μας.

Και φυσικά, όλα αυτά δεν έχουν καμία απολύτως σημασία, από τη στιγμή που ως κοινή γνώμη θα θέλουμε απλώς αυτό που θέλουν να θέλουμε τα στρατευμένα μικρόφωνα και τα στρατευμένα πληκτρολόγια. Με την τρομακτική πρόοδο που έχουν κάνει οι νέες τεχνολογίες χειραγώγησης, απλά θα πω ότι αισθάνομαι ανακούφιση που πριν χρόνια διαχώρισα τη θέση μου. Μάλλον σήμερα θα ήθελα να φουντάρω με πέτρα δεμένη στο λαιμό μου αν δεν το είχα κάνει, αν είχα χρησιμοποιήσει την όποια ευφυΐα μου για να αποβλακώνονται όλοι οι υπόλοιποι...

Πάμε στη γειτονική Βουλγαρία! Πρωθυπουργός της χώρας είναι ο κύριος Μπόικο Μπορίσωφ, ένας τύπος που δε φαίνεται και ιδιαίτερα σοβαρός, μέχρι πριν λίγα χρόνια ερασιτέχνης ποδοσφαιριστής και ενώ ήταν εν ενεργεία πρωθυπουργός σε προηγούμενη θητεία, και με εμφάνιση που παραπέμπει στο οργανωμένο έγκλημα. Αν δεις στο άρθρο στη wikipedia το βίο και την πολιτεία του, δεν τον λες και "ευσεβή" ή "άνθρωπο της Εκκλησίας", αν σημαίνουν κάτι αυτοί οι όροι. Ένας κανονικός βαλκάνιος πολιτικός φαίνεται!

Στις ελληνικές ιστοσελίδες δεν έφτασε καθόλου, ούτε καν στις περισσότερες εκκλησιαστικές, αλλά στις 30 Μαρτίου ο κύριος Μπορίσωφ δήλωσε ότι μπορεί να χρειαστεί να κλείσει τα πάντα, αλλά του είναι αδύνατο να κλείσει τους Ορθόδοξους ναούς. Φαίνεται πως αυτό ακριβώς ισχύει ακόμα και απόψε, λίγες ώρες πριν γράψω αυτό το κείμενο. Σε άλλη μετάφραση δηλώσεών του στα ελληνικά που συνάντησα και δεν μπορώ να βρω τώρα, είπε ότι δεν μπορεί να κλείσει τους ναούς, γιατί από τον κορωνοϊό θα μας σώσει ο ίδιος ο Κύριος.

Εξυπακούεται ότι ούτε η ίδια η Εκκλησία της Βουλγαρίας θα τους έκλεινε με δική της πρωτοβουλία. Το μόνο, ίσως, αξιοσημείωτο σε μια πρόσφατη εγκύκλιο που θυμάμαι να βρήκα σε ελληνική μετάφραση είναι μια "αυστηροποίηση" της ποιμαντικής πρακτικής σχετικά με τη συμμετοχή στη Θεία Ευχαριστία. Οι ιερείς να μεταλαμβάνουν μόνο ενορίτες τους που τους έχουν πριν εξομολογήσει, ή κάτι τέτοιο. Ίσως αυτό να πηγαίνει αντίθετα προς τη συνήθη κατεύθυνση των τελευταίων δεκαετιών, ίσως κάπου κάπου να ξεβολεύει, ίσως και κατά περίπτωση να ξεβολεύει αδικαιολόγητα θα μπορούσε να πει κανείς, αλλά όταν από αλλού διαβάζεις κάτι τέτοια, μήπως και χρειάζεται λίγο τέτοιο ξεβόλεμα για να μην ξεφύγουμε, κι αυτό ανεξαρτήτως κορωνοϊού. Έχω ακούσει, πάντως, καλά λόγια για το παραδοσιακό φρόνημα της παρούσας γενιάς των βουλγάρων ιεραρχών και μάλλον τα παραπάνω το επιβεβαιώνουν. Πολλά αλλάζουν από μέρα σε μέρα, αλλά εύχομαι οι απόγονοι του Ασπαρούχ και του Τερβέλ να γιορτάσουν και για μας, που χάρη στην υπευθυνότητα και την κοινωνική ευαισθησία μας έχουμε πιο σοβαρά πράγματα να κάνουμε από το να υμνούμε το Νικητή του Θανάτου. Έτσι μας είπαν, άλλωστε, οι ιστοσελίδες, αλλά και οι δεσποτάδες.

Η Βουλγαρία δεν είναι και κράτος χωρίς εξαρτήσεις. Είναι στο ΝΑΤΟ, είναι στην ΕΕ, έχει πολυπληθή τουρκική μειονότητα (10% ή κάπου τόσο), της οποίας οι βουλευτές ελέγχουν συχνά τις κυβερνήσεις συνεργασίας, μήπως και την παρούσα. Γι' αυτό, άλλωστε - ή και γι' αυτό, άλλωστε, δεν λαμβάνουμε και ιδιαίτερη υποστήριξη από τη Βουλγαρία σε διεθνή φόρα όποτε έχουμε θέματα με την Τουρκία (δηλαδή καθημερινά). Θα πρέπει να έχει επισήμως δηλωμένη αθεΐα αρκετά μεγαλύτερη από τη δική μας, λόγω κομμουνιστικού παρελθόντος. Ετήσιο αριθμό εκτρώσεων συγκρίσιμο με το δικό μας και δημογραφικό πρόβλημα δυο κλικ χειρότερο από το δικό μας. Ούτε και νομίζω η Εκκλησία της Βουλγαρίας να έχει με το κράτος τη θεσμική σύνδεση που έχει η δική μας με το δικό μας κράτος. Ίσως γι' αυτό ακριβώς να βρέθηκαν κάποιοι παραδοσιακοί κληρικοί σε θέσεις ιεραρχών, ίσως γι' αυτό ακριβώς έχει τη δυνατότητα να αρθρώνει φωνή χριστιανικής εκκλησίας και όχι κρατικού φορέα. Αλλά αυτό είναι τεράστια συζήτηση για άλλοτε. Πάντως, ως προς τα παρόντα - καμία απ' αυτές τις εξαρτήσεις και κοινωνικές συνθήκες δεν εμπόδισαν τον πρωθυπουργό τους να πάρει τη στάση που πήρε.

Είναι κάπου 25 μέρες που η Θεία Λατρεία και η Μυστηριακή Ζωή στον τόπο μας είναι εκτός νόμου - εκτός από κάποιες ελιτ-ουργίες με τη συμμετοχή ενός δεσπότη, ενός προβεβλημένου ψάλτη και ενός φωτογράφου. Το ίδιο διάστημα, η Εκκλησία της Βουλγαρίας ιερουργεί κανονικά, φαντάζομαι με τα σχετικά μέτρα της εποχής μας, αποστάσεις, απολυμάνσεις κλπ, και φαντάζομαι με αρκετά μειωμένο εκκλησίασμα λόγω φόβου, όπως άλλωστε ήταν και το δικό μας μέχρι τη Β' Κυριακή των Νηστειών που ίσχυε η θρησκευτική ελευθερία. Ευλόγως θα περίμενε κανείς ότι όλη αυτή η ανευθυνότητα των Βουλγάρων θα είχε τινάξει στα ύψη τα κρούσματα κορωνοϊού και θα είχε οδηγήσει σε εκατόμβες νεκρών. Πολλώ μάλλον που δεν διαθέτουν και τους κορυφαίους των κορυφαίων επιστημόνων που έχουμε εμείς.

Σύμφωνα με τα τελευταία επίσημα στοιχεία:

Ελλάδα 1955 κρούσματα, 87 νεκροί

Βουλγαρία 618 κρούσματα, 24 νεκροί

Είναι λογικό να έχουμε εμείς περισσότερους, γιατί μάλλον ταξιδεύουμε περισσότερο και γιατί είμαστε πιο κοντά στην Ιταλία (αν παίζει ρόλο σε έναν κόσμο που τα ταξίδια γίνονται με αεροπλάνο, τέλος πάντων) και γιατί έχουμε και κατά λίγα εκατομμύρια μεγαλύτερο πληθυσμό.

Αυτά, κι ο καθένας ας σκεφτεί ό,τι θέλει για όποιον θέλει. Οι αριθμοί αλλάζουν, βέβαια - αυξάνονται, για την ακρίβεια, δυστυχώς.

Τελευταίες μέρες εκδηλώθηκε και ο γνωστός ΚΥΡ!

Φυσιολογική Διήγησις του Υπερτίμου Κρασοπατέρος

Υπό Πέτρου του Ζυφομούστου

Άρχοντες να ηξεύρετε, μικροί τε και μεγάλοι.

Ο μεθυστής εξύπνησε, τρίβει τους οφθαλμούς του.

Κίτρινον είδε ουρανόν, γεμάτον πεταλούδας.

Με το πουγούνι τες μετρά, φυσά κι αναχασμάται.

Ως είδε και τον ήλιον, φιλοσοφεί και λέγει·

"Ερωτικός ωνόμασεν ήλιον την γυναίκα.

Ήκουσα την μωρίαν του και θέλω να εμέσω".

Και πάντας πάλιν μέμφεται ο μεθυστής και λέγει·

"Ο πεινασμένος χάσκοντας την πήτταν ενθυμάται,

ο μυλωνάς τον μύλον του, ο γεωργός τ' αλώνι,

ο παιγνιώτης τύμπανον, ο άλλος τον τροχόν του,

προ πάντων δε ο πιστικός το τυρομύζηθρόν του,

ο δε μαυροκατζίβελλος τον γυροκόσκινόν του.

Εγώ δε το επιθυμώ, θέλω να τ' αναγγείλω.

Ας με λιθάση ο λαός, ας μ' αποκεφαλίση.

Εγώ γαρ την αλήθειαν θέλω να μαρτυρήσω.

Είδες βουτζίον κρητικόν γεμάτον το τυμπάνιν;

Ο έκλαμπρος ο ήλιος πολλά του ομοιάζει,

και βλέποντας τον ήλιον, ότι εστί μεγάλος,

ως ήκουσα πλατύτερος παρά της γης το πλάτος,

και δέομαι τον Κύριον να τον μεταποιήσει.

Χριστέ μου να εγένετο βουτζίν αντί ηλίου,

προς την ευρυχωρίαν του να είχε και το βάθος

και νά 'ταν ολογέματον καλόν κρασίν ακράτον.

Και πάλιν να εγένετον ο ουρανός καράβιν

και αι νεφέλαι άρμενον, τιμόνιν το φεγγάριν

καραβοκύρης άνεμος και ναύται οι αστέρες,

και να τον έκρουε σεισμός και νά 'πεφταν οι πίροι,

ο βούτζος να εβρόντιζε και ν' άστραπτεν η κούπα,

και να ποταμοφόριζεν ο άδολος ο οίνος

και να ήλθεν εις το στόμα μου η άβυσσος εκείνη,

αν τύχει να εγέμιζεν ο στόμαχός μου ο δόλιος

και η πτωχή η κοιλία μου νά 'θελεν κυματίσει,

και θάνατον θέλω ειπείν πόσως δεν εφοβούμουν.

Το πάλαι γαρ ο Μωϋσής εξήντα μυριάδας

Εβραίους ελυτρώσατο δουλείας Αιγυπτίων,

και ύδωρ τούτον ήτησαν και ήνοιξε την πέτραν.

Δώδεκα βρύσες έρρευσαν, πλην ουν κρασίν ουκ ήτον,

κρασίν δε να ζητούσασιν, ποσώς ουκ ετολμούσαν.

Λυπείται η καρδία μου εις τόσιν αγνωσίαν,

το πώς ουκ ετολμήσασιν κρασίον του αιτήσαι.

Τον λόγον ουκ επλήρωσα, ήλθον εις αθυμίαν,

εστέγνωσαν τα χείλη μου, η γλώσσα μου εξηράνθη,

όμως από την λύπην μου ήλθον εις αρρωστίαν.

Ιδού, Χριστέ, ψυχορραγώ, και καν ας εκοινώνουν,

και καν να με ναμάτιζαν καν ένα πιθαράκιν

καθώς περ τα ευλόγησες άλλοτες εις τον γάμον.

Πιθάριν μου γλυκύτατο, λιθάριν λυχνιτάριν,

πιθάριν μου εκλαμπρότατον, καλώς ιστορισμένο,

της λύπης η παρηγοριά και της χαράς η δόξα,

αυθεντικόν το σχήμα σου, φιλόσοφος η γνώμη.

Καλώς επλάσθης εξαρχής εις χρώμα του ρωδίου.

Ως γουν το ρώδον δροσερόν κοκκινοπορφυρίζει

και γέμει την γλυκύτατα, τον δρόσον του λαιμού μου.

Εις τούτο μόνον με λυπείς, πως ουκ αυξάνεις κλήμα,

να υπερβής τα υψηλά, τα Αραράτ τα όρη.

Εγώ δε αποστρέψομαι πάσαν πολυφαγίαν,

το δε κρασίν ορέγομαι τάχα δια να ψάλλω.

Το μέλι πλατυστόμαχον και ομφαλοανοίκτης,

το γάλα τυμπανόκοιλον και στρόφος των εντέρων,

το δε ακράτον το κρασίν, τροφή, αθανασία,

και βασιλεύει το βουτζίν εις όλα τα αγγεία,

αεί δε πάντοτε φορεί βασιλικούς στεφάνους.

Ο Σολομών το έστεψεν ο θαυμαστός εκείνος.

Λοιπόν και τον παράδεισον δίχως κρασίν μισώ τον.

Αν τρώγω, θέλω να διψώ, τις η ωφέλειά μου;

Αλλά και ο παράδεισος εκείνος τον ακούεις

τέσσαρας έχει ποταμούς μεγάλους, θαυμασίους.

Αν ήσαν και οι τέσσαρες κρασίν, ως ενθυμούμαι,

ο εις αρκεί με πρόγευμα, μόνον μη τύχη φίλος,

ο δεύτερος εις γεύμα μου κ' εις δειλινόν ο τρίτος,

αρκεί με και ο τέταρτος εις πτωχικόν μου δείπνον.

Ελαίαν την καλόκαρπον θαυμάζουσιν οι πάντες,

αλλ' ουν εις όλα τα φυτά το κλήμα βασιλεύει.

Ο μούστος ολοζώντανος πηδά και κοντοβήχει,

το δε ελάδιν το πτωχόν κείτετ' αποθαμμένον.

Και τους νεκρούς εξανιστά ο εύοσμος ο οίνος

και τους αρρώστους ο καλός εις δύναμιν εγείρει.

Αν εύρω τζίπουρον εις γην, σκύπτω, μυρίζομαί το,

κ' η ευωδία του νικά τον μόσχον της Συρίας.

Ο άρτος ουκ ευφραίνει με, μόνον το κρασοβόλιν

και το λαγωμαγείρευμα το λέγουσιν κρασάτο.

Κρασίν μου δοκιμώτατον εις πάσαν ιατρείαν,

των νέων η θηριακή, το αίμα των γερόντων,

κινείς τα ούρα συνεχώς, ευφραίνεις την καρδίαν,

αναβιβάζεις πνεύματα, τους οφθαλμούς ανδρίζεις.

Εκ των αγίων γαρ πολλοί λέγονται μυροβρύται,

εγώ δε χάριν ήθελα να γένω κρασοβρύτης.

Φρίττω λοιπόν ο ταπεινός όταν το διηγούμαι.

Τι τα πολλά σοι προσλαλώ και περισσά σοι λέγω;

Αν έπιναν οι άγγελοι κρασίν ώσπερ εμένα,

και να εκάθιζα ομού μετά των αρχαγγέλων

εις εκατόν νυχθήμερα ήθελα τους μεθύσει.

Άκουσον την αλήθειαν πόσον κρασίν φοβούμαι.

Αν ήτον αργυρόκουπα ο ουρανός τον βλέπεις,

να με τον εγεμίζασιν άσπρον κρασίν ακράτον.

να μ' έλεγαν Δευτέρωσε και πρόσεχε μην πτύσεις,

ήθελα 'πει ότι σώνει με, φοβούμαι μη μεθύσω.

Λοιπόν από της δίψης μου ησθένησα μεγάλως.

Τον Ρούφον είχα ιατρόν και τον Κρασοπινάκιν,

εκείνους οπού 'γέννησεν ο γέρων Φιλομούστης.

Κρασίν μ' ελούσαν παρευθείς, και υγιής ευρέθην,

και την Λαμπράν την Κυριακήν όνειρον είδα ξένον.

Φόρεμα είχα τον ασκόν, καπάσιν μισοβούτζιν,

σκούφιαν αργυρόκουπαν και κάλτζας τας κανάτας,

καλίγια πασχάτικα ωραίας πετζοφλάσκας,

τζιπουρομάγγανον καλόν ωραίον δεκανίκιν.

Την κλίνην έποισα ληνόν και κανατάν την σκάφην,

'πισάσκιν το προσκέφαλον, εγκόλπιν πιθαράκιν.

Βροντή εγένετο φρικτή, ο ουρανός ερράγη,

οι καταρράκται έρρευσαν άσπρον κρασίν ακράτον.

Πάλιν εμετεβρόντησεν η γη δίχως ερράγη,

καθαρογλυκοπίπερος ανέβαινεν ο μούστος.

Το στόμα μου ενέλαβεν εκ τουρανού το μέλι,

αι χείρες μου εγέμισαν από της γης την σκάφην,

και από την γλυκύτητα την περισσήν του μούστου

η μέλισσά με έδακεν απέσω εις την γλώσσαν.

Ο φόβος με εξύπνισεν, όμως ακροτρευλίζω".

Ευρέθη εις το Νέος Ελληνομνήμων, τόμος 1, τεύχος 4, έκδοση 1904, υπό Σπυρίδωνος Λάμπρου, κλικ στο "Προβολή/Άνοιγμα" και σελίδες 432 - 449.

Κανονικά δεν έπρεπε να πω τίποτα! Ο (προφανώς προ πολλού μακαρίτης) Λάμπρου που επιμελήθηκε την έκδοση λέει ό,τι είναι να λεχθεί στην παραπάνω παραπομπή. Αλλά ας σημειώσω κι εγώ μερικά!

Πρόκειται προφανώς για σατιρικό - σκωπτικό στιχούργημα με θέμα την οινοποσία, που λόγω του ύφους του πιθανολογείται ότι γράφτηκε το 12ο αιώνα από τον Πτωχοπρόδρομο, δηλαδή το Γεώργιο Σουρή της εποχής των Κομνηνών. Αυτός ο Πέτρος Ζυφομούστης (!) είναι εμφανώς κωμικό ψευδώνυμο του πραγματικού στιχουργού, είτε αυτός ήταν ο ίδιος ο Πτωχοπρόδρομος είτε κάποιος που μιμήθηκε το ύφος του. Μιας και ο λιάρδας που αποτελεί το κυρίως πρόσωπο του ποιήματος αναφέρεται ως "κρασοπατέρας", αλλά και "υπέρτιμος", μήπως στόχος της όλης σάτιρας να ήταν κανένας δεσπότης, γνωστός στον κόσμο για τις εν λόγω επιδόσεις του; Διόλου απίθανο, αλλά και αδύνατο να γνωρίζουμε με σιγουριά. Πάντως εάν τον ήξερα μερικά χρόνια πριν, θα είχα υιοθετήσει για ψευδώνυμο αυτό το "Ζυφομούστης" μάλλον παρά το "Ινδικοπλεύστης"!

Είναι αρκετοί οι αστείοι στίχοι, αλλά πιο κωμικό μου φάνηκε το δίστιχο στην αρχή:

"Ερωτικός ωνόμασεν ήλιον την γυναίκα.

Ήκουσα την μωρίαν του και θέλω να εμέσω".

Σε κάπως ελεύθερη νεοελληνική απόδοση θα λέγαμε:

"Ποιητής του έρωτα παρομοίασε τη Γυναίκα με τον Ήλιο.

Έλα τώρα με τις χαμούρες, μην ξεράσω".

Λίγο πιο κάτω, όμως, ο "Υπέρτιμος Κρασοπατέρας" εκφράζει την ευχή:

Χριστέ μου να εγένετο βουτζίν αντί ηλίου,

προς την ευρυχωρίαν του να είχε και το βάθος

και νά 'ταν ολογέματον καλόν κρασίν ακράτον.

Ας ήταν, δηλαδή, εκεί στον ουρανό ένα πιθάρι αντί για τον ήλιο, που να είχε όμως το μέγεθος του ήλιου και να ήταν γεμάτο κρασί! Και μετά πιο κάτω προχωράει και εύχεται να γινόταν σεισμός, να άνοιγε το πιθάρι και να έπεφτε όλο το κρασί στο στόμα του, σε μια κωμική εικόνα που θυμίζει τις περιγραφές των γευμάτων του Γαργαντούα στο έργο του Ραμπελαί.

Μια που τό 'φερε η κουβέντα: η ελληνομάθεια του Ραμπελαί είναι παραπάνω από εντυπωσιακή. Συνέθετε γραμματικώς ορθά στιχουργήματα στην ομηρική, που τα υπέγραφε στα ελληνικά, υπό "Φραγκέσκου του Ραβελαίσου". Φαίνεται να ήξερε εις βάθος, όχι μόνο τον Όμηρο και τους τραγικούς, αλλά και όσα είχαν σωθεί από τον Ηράκλειτο, το Δημόκριτο και άλλους. Αλλά όμως η ποιότητα του χιούμορ του δείχνει άνθρωπο με... θέματα. Με ψυχολογικά και μάλιστα χοντρά. Βλέπω στη wikipedia ότι μαζί μου θα συμφωνούσε ο εξαιρετικός Όργουελ, επομένως δεν είμαι μόνο εγώ! Δεν είναι αυτή καθαυτή η αθυροστομία του Ραμπελαί· η σάτιρα έχει τέτοια. Αλλά να προκαλεί και κάποια θυμηδία αυτό που γράφεται ή λέγεται, όχι να προκαλεί μόνο αηδία.

Ας σημειωθεί πάντως - επιστρέφοντας στο Ζυφομούστη - ότι η Φυσιολογική Διήγησις κατά τον Λάμπρου σώζεται σε τέσσερα χειρόγραφα, δύο εκ των οποίων στη βιβλιοθήκη της Μονής Ιβήρων. Το οποίο τι σημαίνει; Σημαίνει ότι οι αγιορείτες μοναχοί δεν απέρριψαν την εν λόγω σάτιρα. Όπως άλλωστε δεν απέρριψαν ούτε τον Αριστοφάνη, αφού κι αυτού τα έργα χάρη σε κάποιους αντιγραφείς μοναχούς μας σώθηκαν.

Δεν ξέρω τι πρέπει να σκεφτούμε γι' αυτό. Αν θα πρέπει ίσως να σκεφτούμε κάποια πράγματα για την ποιότητα των εν λόγω μοναχών, ή πάλι αν θα μπορούσαμε ίσως να χαλαρώσουμε λιγάκι και να μην βλέπουμε παντού στη σάτιρα ασέβειες και βλασφημίες, όσοι έχουμε εκκλησιαστικές καταβολές. Να μην φρικάρουμε τόσο εύκολα, δηλαδή, ή άλλως πώς - στη διάλεκτο που χρησιμοποιούμε και καταλαβαίνουμε μόνο εμείς - να μη "σκανδαλιζόμαστε" τόσο εύκολα. Ή ίσως κάπου στη μέση, λίγο από το ένα και λίγο από το άλλο.

Προφανώς, βέβαια, όπως αντέγραφα τους στίχους του Ζυφομούστη, ε κάπου δίψασα κι εγώ. Διαπίστωσα, όμως - O tempora! O mores! - ότι δεν είχα τίποτα εδώ εκτός από φαρμακευτικό οινόπνευμα. Όχι δεν το ήπια αυτό, αλλά ευτυχώς το μαγαζάκι εδώ δίπλα είναι ανοιχτό κυριακάτικα και πουλάει ένα αγιωργίτικο, τρία ευρώ το ενάμισι λίτρο, μια χαρά. Πετάχτηκα λοιπόν να προμηθευτώ ένα μπουκάλι, για να με κρατήσει όπως θα τα γράφω. Τώρα που βαίνω προς το τέλος έχει πέσει αισθητά η στάθμη, αναμενόμενο αυτό. Γεια σας!

Σχετικό - άσχετο υστερογραφικό: γύρω στο 1430, ο Ιωάννης Η' Παλαιολόγος, ο προτελευταίος βασιλέας, εξέδωσε διάταγμα που περιόριζε σε δεκαπέντε το μέγιστο αριθμό των γενοβέζικων (ή βενετικών, δε θυμάμαι καλά από μνήμης και δεν έχει σημασία για εδώ) καπηλείων που επιτρεπόταν να λειτουργούν στην Πόλη. Ο περιορισμός επεβλήθη όχι για να μην μπεκροπίνουν οι Βυζάντιοι, αλλά για να μπορέσουν να έχουν πελατεία και να σταθούν και τα καπηλεία των ντόπιων!

Η Πόλη τότε - παραμονές της Αλώσεως - αιμορραγούσε και πληθυσμιακά. Αν θυμάμαι καλά, ο πληθυσμός της υπολογίζεται να ήταν γύρω στους δέκα χιλιάδες κατοίκους όλους κι όλους, που θα κατοικούσαν εκεί γύρω από το κέντρο. Τα προάστια θα πρέπει να τα φανταστούμε εγκαταλελειμμένα, οι οικισμοί, οι ναοί, τα μνημεία να δίνουν τη θέση τους σε περιβόλια. Κι όμως, υπήρχαν δεκαπέντε ιταλικά ταβερνεία, χώρια τα ντόπια, σε μια πόλη με τον πληθυσμό του Καρπενησίου, ή το ένα τρίτο της Σπάρτης ή της Φλώρινας! Δηλαδή αυτοί οι δέκα χιλιάδες μάλλον καλοπερνούσαν!

Οι μελετητές της κοινωνικής ανθρωπολογίας μας λένε ότι ο ηδονισμός ευδοκιμεί ιδιαιτέρως σε εποχές παρακμής και απαξίωσης του προγενέστερου πολιτισμικού υποδείγματος, και εν όσω δεν έχει προκύψει ακόμα το επόμενο να δώσει ορμή με το νεανικό του σφρίγος. Δίνουν ως παράδειγμα τον ηδονισμό της ελληνιστικής περιόδου, της παρακμής της Αρχαίας Ελλάδας. Συχνές οι αναφορές στα όργια του Δημητρίου του Πολιορκητή μέσα στον Παρθενώνα, με την ενθουσιώδη άδεια της αθηναϊκής Εκκλησίας του Δήμου. Δίνουν επίσης ως άλλο - πολύ αντίστοιχο - παράδειγμα τον ηδονισμό της δικής μας εποχής, όπου καλπάζει η παρακμή της νεωτερικότητας. Ίσως κι εκείνα τα χρόνια πριν την Άλωση θα μπορούσαν να θεωρηθούν μια αντίστοιχη περίοδος.